Nhiều sai phạm đã được Thanh tra Bộ Xây dựng phát hiện trong thời gian qua liên quan trực tiếp đến công tác quản lý của các ban QLDA, những đơn vị được coi là chuyên nghiệp và có hiểu biết trong lĩnh vực chi tiêu công. Điều đáng lưu ý là những sai sót tại nhiều ban QLDA thường giống nhau và là những lỗi rất cơ bản.

Nghiệm thu và thanh toán sai nhiều tỷ đồng

Thanh tra công tác quản lý dự án tại 3 dự án lớn: Đường trục Nam - Bắc đoạn Dương Đông – Bãi Thơm; đường Dương Đông – Cửa Cạn; đường Cửa Cạn – Gành Dầu do Sở Giao thông vận tải tỉnh Kiên Giang làm chủ đầu tư và Ban Quản lý các dự án đầu tư; và xây dựng chuyên ngành giao thông (trực thuộc Sở GTVT tỉnh Kiên Giang) làm bên mời thầu, Thanh tra Bộ Xây dựng (Bộ XD) đã phát hiện: Tổng số tiền lập, thẩm định, phê duyệt dự toán xây dựng công trình chưa đúng quy định lên tới trên 46,3 tỷ đồng; số tiền nghiệm thu thanh toán sai trên 2,9 tỷ đồng; tổng số tiền mà chủ đầu tư, bên mời thầu đã tạm ứng hợp đồng, vật tư, vật liệu và bảo hành công trình cho nhà thầu thi công chưa đúng quy định khoảng 55,4 tỷ đồng.

Tại Kết luận Thanh tra số 2111/KL-BXD, Bộ XD đã yêu cầu Sở GTVT tỉnh Kiên Giang phải thu hồi lại số tiền hơn 55,4 tỷ đồng đã tạm ứng sai quy định cho các nhà thầu để tránh làm thất thoát vốn đầu tư; đồng thời có trách nhiệm thu hồi số tiền hơn 4,8 tỷ đồng nộp vào tài khoản tạm giữ của Thanh tra Bộ XD.

Một trường hợp nghiệm thu và thanh toán sai khác trong QLDA vừa được Thanh tra Bộ XD phát hiện tại Ban QLDA Đầu tư và Xây dựng công trình trọng điểm tỉnh Quảng Ninh và 3 dự án: Hạ tầng ngoài hàng rào trường THPT chuyên Hạ Long; Hạ tầng kỹ thuật ngoài nhà trụ sở liên cơ quan số 2; Đầu tư xây dựng Nhà ăn thuộc Nhà khách UBND tỉnh Quảng Ninh. Cả 3 dự án này đều có quy mô không lớn, tuy nhiên sau thanh tra, Bộ Xây dựng đã yêu cầu Ban QLDA Đầu tư và Xây dưng công trình trọng điểm tỉnh Quảng Ninh thu hồi số tiền đã nghiệm thu và thanh toán sai cho các nhà thầu trên 140 triệu đồng; đồng thời Ban QLDA phải giảm trừ số tiền quyết toán không đúng quy định trên 519 triệu đồng.

Tương tự, khi thanh tra công tác QLDA của Sở GTVT TP Cần Thơ và hai dự án: Đường Mậu Thân – Sân bay Trà Nóc; đường nối thị xã Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang với Thành phố Cần Thơ, Thanh tra Bộ XD cũng phát hiện: Tổng số tiền nghiệm thu, thanh toán không đúng quy định khoảng 8,8 tỷ đồng. Tiếp đó, Bộ XD đã yêu cầu Sở GTVT Thành phố Cần Thơ thu hồi số tiền hơn 5,1 tỷ đồng đã thanh toán sai cho nhà thầu và giảm trừ số tiền thanh toán sai khoảng 3,7 tỷ đồng.

Chế tài “dường như” chưa đủ mạnh?

Cả ba trường hợp sai phạm trên theo Kết luận Thanh tra của Bộ XD là do Chủ đầu tư, bên mời thầu đã để xảy ra các sai sót trong công tác khảo sát, thiết kế, lập, thẩm định và phê duyệt dự toán công trình. Bộ XD cũng yêu cầu các chủ đầu tư, bên mời thầu, các đơn vị tư vấn thiết kế cần thực hiện nghiêm công tác lập, thẩm tra, thẩm định thiết kế, dự toán, tổng dự toán theo đúng quy định của pháp luật, tránh để xảy ra tình trạng phải điều chỉnh nhiều lần làm tăng giá trị của gói thầu. Yêu cầu chủ đầu tư chấn chỉnh tư vấn lập HSMT và đánh giá lựa chọn nhà thầu trong việc lập HSMT và lựa chọn nhà thầu thi công công trình.

Tại hai dự án: Đường Mậu Thân – Sân bay Trà Nóc; Đường nối thị xã Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang với TP Cần Thơ, Bộ XD cũng yêu cầu Ban QLDA Đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng giao thông và Nhà thầu tư vấn thiết kế, giám sát, lập HSMT, đánh giá lựa chọn nhà thầu, nghiêm túc rút kinh nghiệm trong việc đưa ra các giải pháp và thiết kế chưa đảm bảo tính kinh tế - kỹ thuật, gây lãng phí cho chủ đầu tư như: xử lý nền đất yếu bằng giếng cát, thiết kế mối nối cọc bê tông cốt thép bàng mối nối hộp thép… Trong công tác nghiệm thu, thanh quyết toán phải rà soát khối lượng phù hợp với khối lượng thực tế thi công, biện pháp thi công với các gói thầu chỉ định thầu và chỉ dẫn thi công được duyệt.

Đối với những nhà thầu thi công các dự án nêu trên, Kết luận Thanh tra của Bộ XD nêu rõ: Phải tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm và có hình thức xử lý đối với lãnh đạo, giám đốc điều hành và các nhân liên quan đến sai sót. Nhà thầu cần thực hiện nghiêm các quy định khi lập hồ sơ nghiệm thu, thanh tonas khối lượng; lập dự toán chi tiết các hạng mục công trình phải phù hợp với biện pháp thi công, chỉ dẫn kỹ thuật thi công được duyệt và tuân thủ đúng theo các văn bản hướng dẫn về định mức, đơn giá của Nhà nước.

Đối với các đơn vị không thường xuyên làm công tác QLDA thì những sai sót trong khâu nghiệm thu, thanh quyết toán, tính toán sai khối lượng trong khâu khảo sát, thiết kế, lập, thẩm định và phê duyệt dự toán sai..., còn có thể chấp nhận được. Nhưng với những đơn vị thường xuyên làm công tác quản lý dự án, với thâm niên nhiều năm thì những sai sót trùng lặp trên là khó có thể chấp nhận được. Phải chăng, những chế tài, xử phạt các sai phạm trong quản lý dự án hiện nay chưa đủ mạnh?

Đặng Tuân