Từ khát vọng mở mang bờ cõi, chinh phục mặt đất, chinh phục biển, giờ đây người Việt đang hướng tới việc chinh phục không gian, chinh phục bầu trời. Trung tâm vũ trụ đầu tiên ở Việt Nam sẽ được xây dựng tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), đây được coi là những viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho ngành công nghiệp vũ trụ, khởi động khát vọng bay lên của người Việt.

Năm 2017 sẽ đưa vào vận hành Trung tâm vũ trụ Việt Nam

Kể từ năm 1980, khi Trung tướng Phạm Tuân bay vào vũ trụ thì giấc mơ đặt chân vào vũ trụ của người Việt đã hiện thực hóa nhưng phải đến năm 6/2006, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược nghiên cứu và ứng dụng công nghệ vũ trụ Việt Nam đến 2020 thì khát vọng chinh phục không gian của người Việt mới chính thức được khởi động.

Theo Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn Giám đốc Trung tâm vệ tinh Quốc gia - Chủ đầu tư Dự án Xây dựng Trung tâm vũ trụ Việt Nam là dự án đầu tư lớn nhất từ trước tới nay trong lĩnh vực khoa học công nghệ. 600 triệu USD là tổng vốn đầu tư xây dựng Trung tâm vũ trụ VN, tương đương với nguồn ngân sách hàng năm mà Chính phủ đầu tư cho phát triển khoa học công nghệ ( 2% tổng chi ngân sách một năm thời gian qua, khoảng 500 - 600 triệu USD). Nhìn vào con số thấy lớn, nhưng nếu so sánh về quy mô Dự án thì kinh phí xây dựng Trung tâm vũ trụ Việt Nam cũng chỉ bằng kinh phí đầu tư xây dựng một nhà máy nhiệt điện công suất 400 - 600 MW hiện nay, Tiến sỹ Tuấn so sánh.

Dự án Xây dựng Trung tâm vũ trụ VN gồm 3 hợp phần. Hợp phần thứ I, xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật trên khu đất rông 9 ha, với 7 trung tâm khoa học nghiên cứu và lắp đặt vệ tinh như, Trung tâm điều hành vệ tinh, Trung tâm lắp ráp vệ tinh, Trung tâm điều khiển vệ tinh, Trung tâm điều khiển và xử lý ảnh vệ tinh, Trung tâm đào tạo kỹ sư công nghệ trình độ cao, Trung tâm nghiên cứu vệ tinh, và Trung tâm giáo dục vũ trụ. Hợp phần thứ 2 là chuyển giao công nghệ và đào tạo đội ngũ cán bộ nghiên cứu, vận hành, thiết kế, lắp ráp vệ tinh người Việt Nam tại Nhật Bản. Hợp phần thứ 3 là sản xuất và lắp ráp 2 Vệ tinh Viễn Thám quan sát trái đất.

Dự án trên được thực hiện trong 10 năm (2011 - 2020), hiện các nhà thầu Nhật Bản đang thực hiện việc khảo sát thiết kế, lập dự án đầu tư, dự kiến công tác chuẩn bị dự án (thiết kế, san nền, tạo mặt bằng) sẽ được hoàn thành trong năm 2012, sau đó sẽ tiến hành đấu thầu lựa chọn nhà  thầu thi công, và đến cuối năm 2013 sẽ khởi công xây dựng Dự án. Việc hình thành một Trung tâm vũ trụ VN được coi là nền tảng cho một kỷ nguyên mà Việt Nam chinh phục không gian, chinh phục vũ trụ.

Bên cạnh đó, hiệu quả kinh tế mà Dự án mang lại theo tiến sỹ Tuấn là không nhỏ, nhiều khi không thể tính bằng tiền được vì nó phục vụ cho rất nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, góp phần bảo đảm an sinh xã hội. Hiện nay, Việt Nam vẫn đang ứng dụng công nghệ ảnh vệ tinh để phục vụ cho công tác dự báo thời tiết, cảnh báo thảm họa thiên tai, quan sát biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên thiên nhiên, môi trường, quy hoạch, phòng chống cháy rừng..., nhưng chúng ta phải mua ảnh vệ tinh của nước ngoài. Sau khi chúng ta làm chủ được công nghệ lắp ráp vệ tinh, chúng ta chủ động hơn trong việc chụp ảnh vệ tinh phục vụ công tác nghiên cứu, dự báo và sớm đưa ra những dự báo chính xác về các thảm họa thiên tai để hạn chế thiệt hại.

Chỉ xét về hiệu quả kinh tế xã hội, theo tính toán của các chuyên gia Nhật Bản, nếu Việt Nam dự báo sớm được các thảm họa thiên tai, lũ lụt thì sẽ giảm được rất nhiều tổn thất. Trung bình mỗi năm Việt Nam chịu tổn thất khoảng 1,5 tỷ USD do thảm họa thiên tai, nhưng nếu chủ động dự báo sớm được các thảm họa thiên tai thì sẽ giảm được khoảng 10% thiệt hại mỗi năm.

Vệ tinh ''made in Vietnam'' ra đời vào năm 2020

Cũng theo tiến sỹ Tuấn, một trong những mục tiêu mà Dự án trên hướng tới là làm chủ công nghệ sản xuất vệ tinh nhỏ, vệ tinh viễn thám quan sát trái đất vào năm 2020, và có thể đến 2030 chúng ta sẽ lắp ráp được những vệ tinh lớn, vệ tinh viễn thông như VINASAT 1. Trong khuôn khổ triển khai Dự án, hai vệ tinh viễn thám sẽ được thiết kế, chế tạo và lắp ráp trong thời gian tới là: LOTVSAT 1 và LOTVSAT 2 (Hoa Sen 1 và Hoa Sen 2). Đây là hai vệ tinh viễn thám nhỏ, sau khi sản xuất, lắp ráp, chạy thử sẽ được bắn vào quỹ đạo trái đất ở độ cao 600 - 800 km để phục vụ cho công tác dự báo và nghiên cứu khoa học trong nước.

Theo kế hoạch vệ tinh Hoa Sen 1 sẽ được sản xuất và lắp ráp và hoàn thành tại Nhật vào năm 2016, trong quá trình chế tạo vệ tinh Hoa Sen 1 các chuyên gia Nhật Bản sẽ trực tiếp chuyển giao công nghệ thiết kế, chế tạo, lắp ráp vệ tinh cho các chuyên gia, kỹ sư Việt Nam. Tiếp đó, Vệ tinh Hoa Sen 2 sẽ được thiết kế, sản xuất, và lắp ráp tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc, đây sẽ là vệ tinh made in Vietnam đầu tiên. Vệ tinh Hoa Sen 2 sẽ do các chuyên gia, kỹ sư Việt Nam trực tiếp thiết kế, sản xuất, lắp ráp, tích hợp chức năng, đưa vào vận hành thử nghiệm, và bắn lên quỹ đạo trái đất vào cuối năm 2012.

Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn cho biết thêm, việc sản xuất thành công vệ tinh Hoa Sen 2 sẽ giúp Việt Nam làm chủ công nghệ sản xuất vệ tinh. Qua đó chúng ta sẽ tăng dần tỷ lệ nội địa hóa việc sản xuất các vệ tinh tiếp theo. Thế giới hiện nay không ai tự sản xuất tất cả, nhưng để sản xuất được một chiếc vệ tinh made in Vietnam, chúng ta phải nắm được công nghệ lõi về thiết kế, chế tạo và lắp ráp vệ tinh. Chúng ta phải sản xuất các chi tiết cụ thể của vệ tinh made in Vietnam mà thế giới không bán ra, như các chi tiết tiêu chuẩn, khung vệ tinh, người Việt cũng phải tự làm, tự thiết kế, tự chế tạo nhiều cụm thiết bị của vệ tinh. Đối với những thiết bị công nghệ cao mà trong nước chưa sản xuất được, chúng ta mới nhập từ bên ngoài.

Dẫn giải thêm về quy trình sản xuất vệ tinh trong tương lai của Việt Nam, tiến sỹ Phạm Anh Tuấn đưa ví dụ: Hãng sản xuất máy bay Boing (Mỹ) đâu làm tất cả mọi chi tiết của chiếc Boing tại Mỹ, họ cũng chỉ nắm công nghệ lõi về sản xuất máy bay Boing, và đặt thiết bị sản xuất máy bay tại rất nhiều nước trên thế giới. Việt Nam cũng theo xu hướng đó trong việc sản xuất vệ tinh made in Vietnam, chúng ta cố gắng tự nắm lấy công nghệ lõi về sản xuất vệ tinh, tự thiết kế, sản xuất và tích hợp chức năng cho các vệ tinh made in Việt Nam. Việc sản xuất vệ tinh viễ thông cỡ lớn trong tương lai theo Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn về cơ bản quy trình sản xuất, lắp ráp thì giống nhau, nhưng để sản xuất vệ tinh viễn thông thì cần nhiều công nghệ phức tạp hơn. Trong tương lai, chúng ta hướng tới việc sản xuất những con vệ tinh chuyên quan sát biển, chuyên quan sát trên bờ, chuyên quan sát cháy rừng...

Hoa Nguyên

Box: Dự án xây dựng Trung tâm Vũ trụ VN nhằm phát triển công nghệ vũ trụ thành một ngành công nghệ cao phục vụ kinh tế - xã hội, theo kịp với trình độ phát triển của các nước trong khu vực và trên thế giới. Trung tâm Vũ trụ VN khi đi vào hoạt động sẽ là nơi nghiên cứu và sản xuất các vệ tinh nhỏ, phục vụ các nhu cầu trong nước như dự báo thời tiết, quan trắc, thăm dò, thu phát sóng truyền thanh - truyền hình, tìm kiếm cứu nạn... Dự án Xây dựng Trung tâm vũ trụ Việt Nam sẽ được thực hiện bằng nguồn vốn ODA Nhật Bản và nguồn đối ứng trong nước, tổng mức đầu tư phê duyệt ban đầu hơn 54 tỷ Yên (khoảng 600 triệu USD), thời gian thực hiện Dự án là 10 năm (2011 - 2020).